Showing posts with label 3/36. Show all posts
Showing posts with label 3/36. Show all posts

Wednesday, August 14, 2019

अर्जुनम्, अर्जुनः

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
अर्जुनम् 11/50,
अर्जुनः 1/47, 2/4, 2/54, 3/1, 3/36, 4/4, 5/1,
--

Tuesday, August 13, 2019

अयम् -continued.

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
... 
अयम् 2/24, 2/25, 2/30, 2/58, 3/9, 3/36, 4/3, 4/31, 4/40, 6/21, 6/33,
....
....
--   

Tuesday, August 6, 2019

अनाश्रितः, अनिकेतः, अनिच्छन्

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
अनाश्रितः 6/1,
अनिकेतः 1219,
अनिच्छन् 3/36,
--     

Thursday, August 1, 2019

अथ

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
अथ 1/20, 1/26, 2/26, 2/33, 3/36, 11/5, 11/40, 12/9, 12/11, 18/58,
--

Wednesday, September 24, 2014

आज का श्लोक, ’रजोगुणसमुद्भवः’ / ’rajoguṇasamudbhavaḥ’

आज का श्लोक,
’रजोगुणसमुद्भवः’ / ’rajoguṇasamudbhavaḥ’ 
_________________________________

’रजोगुणसमुद्भवः’ / ’rajoguṇasamudbhavaḥ’ - रजोगुण से उत्पन्न होनेवाला,

अध्याय 3, श्लोक 37,

श्रीभगवानुवाच :
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥
--
(कामः एषः क्रोधः एषः रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनः महापाप्मा विद्धि एनम् इह वैरिणम् ॥)
--
भावार्थ :
श्रीभगवान् ने कहा :
यह काम, यह क्रोध, यह रजोगुण से उत्पन्न होनेवाला, यह बहुत खाने जिसकी भूख कभी शान्त नहीं होती अर्थात् निरन्तर भोग करनेवाला, महापापी अर्थात् महादुष्ट, इसे ही वैरी अर्थात् शत्रु जानो ।
--
टिप्पणी :
उपरोक्त श्लोक को गत श्लोक 36 के साथ पढ़ा जाना चाहिए  ।

[अध्याय 3, श्लोक 36,
अर्जुन उवाच :
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥
--
(अथ केन प्रयुक्तः अयम् पापम् चरति पूरुषः ।
अनिच्छन् अपि वार्ष्णेय बलात्-इव नियोजितः ॥)
--
भावार्थ :
अर्जुन ने प्रश्न पूछा :
हे वार्ष्णेय (वृष्णिवंशी भगवान् श्रीकृष्ण) ! मनुष्य किसके द्वारा प्रेरित किया जाकर, न चाहता हुआ भी जैसे उसे बल से बाध्य किया जा रहा हो, पाप का आचरण करता है?
--

’रजोगुणसमुद्भवः’ / ’rajoguṇasamudbhavaḥ’  - born of passion (rajoguṇa)

Chapter 3, śloka 37,

śrībhagavānuvāca :

kāma eṣa krodha eṣa
rajoguṇasamudbhavaḥ |
mahāśano mahāpāpmā
viddhyenamiha vairiṇam ||
--
(kāmaḥ eṣaḥ krodhaḥ eṣaḥ
rajoguṇasamudbhavaḥ |
mahāśanaḥ mahāpāpmā
viddhi enam iha vairiṇam ||)
--
Meaning :
Know this lust, this anger which is ever so hungry and is never satiated, is the great sinner, is the enemy, that arises from rajoguṇa.
--
Note :
This śloka 37 was the answer given by śrīkṛṣṇa to arjuna, in the following śloka 36, :
Chapter 3, śloka 36,

arjuna uvāca :
atha kena prayukto:'yaṃ
pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇeya
balādiva niyojitaḥ ||
--
(atha kena prayuktaḥ ayam
pāpam carati pūruṣaḥ |
anicchan api vārṣṇeya
balāt-iva niyojitaḥ ||)
--
arjuna asked :
O vārṣṇeya (bhagavān śrīkṛṣṇa) ! Who tempts man to indulge in committing sin, where-by even though un-willing, one is, as if forced to do the same?  

Tuesday, September 2, 2014

आज का श्लोक, ’वार्ष्णेय’ / ’vārṣṇeya’

आज का श्लोक,  ’वार्ष्णेय’ / ’vārṣṇeya’ 
_______________________________

’वार्ष्णेय’ / ’vārṣṇeya’ - वृष्णिवंश में उत्पन्न हुए भगवान् श्रीकृष्ण,

अध्याय 1, श्लोक 41,

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥
--
(अधर्म-अभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥)
--
भावार्थ :
अधर्म अर्थात् धर्मविरुद्ध आचरण के बढ़ जाने पर हे कृष्ण, कुल की स्त्रियाँ दूषित हो जाती हैं, और स्त्रियों के दूषित हो जाने पर हे वार्ष्णेय (कृष्ण), वर्णों में विकार उत्पन्न हो जाता है ।
--
अध्याय 3, श्लोक 36,

अर्जुन उवाच :

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥
--
(अथ केन प्रयुक्तः अयम् पापम् चरति पूरुषः ।
अनिच्छन् अपि वार्ष्णेय बलात्-इव नियोजितः ॥)
--
भावार्थ :
अर्जुन ने प्रश्न पूछा :
हे वार्ष्णेय (वृष्णिवंशी भगवान् श्रीकृष्ण) ! मनुष्य किसके द्वारा प्रेरित किया जाकर, न चाहता हुआ भी जैसे उसे बल से बाध्य किया जा रहा हो, पाप का आचरण करता है?
--

’वार्ष्णेय’ / ’vārṣṇeya’ - śrīkṛṣṇa, born in the vṛṣṇivaṃśa, the family of vṛṣṇi,

Chapter 1, śloka 41,

adharmābhibhavātkṛṣṇa
praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya 
jāyate varṇasaṅkaraḥ ||
--
(adharma-abhibhavāt kṛṣṇa
praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya 
jāyate varṇasaṅkaraḥ ||)
--
Meaning :
When the way of adharma is followed, and the society behaves in a way that is against *dharma,* the purity of women in the clan is lost. When the purity of women is lost, this leads to the mixing-up of castes.  
--
Chapter 3, śloka 36,

arjuna uvāca :

atha kena prayukto:'yaṃ
pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇeya 
balādiva niyojitaḥ ||
--
(atha kena prayuktaḥ ayam
pāpam carati pūruṣaḥ |
anicchan api vārṣṇeya 
balāt-iva niyojitaḥ ||)
--
Meaning :
arjuna asked :
vārṣṇeya (bhagavān śrīkṛṣṇa) ! Who tempts man to indulge in committing sin, where-by even though un-willing, one is, as if has been forced by some-one to do the same?
--  


Wednesday, August 6, 2014

आज का श्लोक, ’वैरिणम्’ / ’vairiṇam’

आज का श्लोक, ’वैरिणम्’ / ’vairiṇam’
_______________________________

’वैरिणम्’ / ’vairiṇam’ - शत्रु को,

अध्याय 3, श्लोक 37,

श्रीभगवानुवाच :

काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥
--
(कामः एषः क्रोधः एषः रजोगुणसमुद्भवम् ।
महाशनः महापाप्मा विद्धि एनम् इह वैरिणम् ॥)
--
भावार्थ :
श्रीभगवान् ने कहा :
यह काम, यह क्रोध, यह रजोगुण से उत्पन्न होनेवाला, यह बहुत खाने जिसकी भूख कभी शान्त नहीं होती अर्थात् निरन्तर भोग करनेवाला, महापापी अर्थात् महादुष्ट, इसे ही वैरी अर्थात् शत्रु जानो ।
--
टिप्पणी :
उपरोक्त श्लोक को गत श्लोक 36 के साथ पढ़ा जाना चाहिए  ।
अध्याय 3, श्लोक 36,
अर्जुन उवाच :

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥
--
(अथ केन प्रयुक्तः अयम् पापम् चरति पूरुषः ।
अनिच्छन् अपि वार्ष्णेय बलात्-इव नियोजितः ॥)
--
भावार्थ :
अर्जुन ने प्रश्न पूछा :
हे वार्ष्णेय (वृष्णिवंशी भगवान् श्रीकृष्ण) ! मनुष्य किसके द्वारा प्रेरित किया जाकर, न चाहता हुआ भी जैसे उसे बल से बाध्य किया जा रहा हो, पाप का आचरण करता है?
--
’वैरिणम्’ / ’vairiṇam’ - (to) the enemy,

Chapter 3, śloka 37,

śrībhagavānuvāca :

kāma eṣa krodha eṣa
rajoguṇasamudbhavaḥ |
mahāśano mahāpāpmā
viddhyenamiha vairiṇam ||
--
(kāmaḥ eṣaḥ krodhaḥ eṣaḥ
rajoguṇasamudbhavam |
mahāśanaḥ mahāpāpmā
viddhi enam iha vairiṇam ||)
--
Meaning :
Know this lust, this anger which is ever so hungry and is never satiated, is the great sinner, is the enemy, that arises from rajoguṇa.
--
Note :
This śloka 37 was the answer given by śrīkṛṣṇa to arjuna, in the following śloka 36, :

Chapter 3, śloka 36,

arjuna uvāca :
atha kena prayukto:'yaṃ
pāpaṃ carati pūruṣaḥ |
anicchannapi vārṣṇeya
balādiva niyojitaḥ ||
--
(atha kena prayuktaḥ ayam
pāpam carati pūruṣaḥ |
anicchan api vārṣṇeya
balāt-iva niyojitaḥ ||)
--
arjuna asked :
O vārṣṇeya (bhagavān śrīkṛṣṇa) ! Who tempts man to indulge in committing sin, where-by even though un-willing, one is, as if forced to do the same?