सिद्धानां कपिलो मुनिः

सिद्धिगीता : श्रीमद्भगवद्गीतायाम्

--

2/48,

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय।।

सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते।।४८।।

(अध्याय २)

3/4,

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते।।

न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति।।४।।

(अध्याय३)

4/12,

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवता।।

क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा।।१२।।

4/22,

यदृच्छा लाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः।।

समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते।।२२।।

(अध्याय४)

7/3,

मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये।।

यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः।।३।।

(अध्याय ७)

10/26,

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः।। 

गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः।।२६।।

(अध्याय १०)

11/36,

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या

जगत्हृष्यत्यनुरज्यते च।।

रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति

सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः।।३६।।

(अध्याय ११)

12/10,

अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव।।

मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि।।१०।।

(अध्याय १२)

14/1,

परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम्।।

यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः।।१।।

(अध्याय १४)

16/14,

असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि।।

ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी।।१४।।

16/23,

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः।।

न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्।।२३।।

(अध्याय १६)

18/13,

 पञ्चेमानि महाबाहो कारणानि निबोध मे।।

साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम्।।१३।।

18/26,

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः।।

सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते।।२६।।

18/45,

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः।।

स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु।।४५।।

18/46,

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम्।।

स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः।।४६।।

18/50,

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे।।

समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा।।५०।।

(अध्याय १८)

--

पातञ्जल योगसूत्र :

समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्।।४५।।

(साधनपाद)

जन्मौषधिमन्त्रतपः समाधिजा सिद्धयः।।१।।

(कैवल्यपाद)

सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तसंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषाद् भोगः परार्थत्वादन्यस्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम्।।३६।।

ततः प्रातिभश्रवणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते।।३७।।

ते समाधावुपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः।।३८।।

(विभूतिपाद)

--

इति भारद्वाजेन शास्त्रिणा विनयेन संकलिता :

श्रीमद्भगवद्गीतायाम्

।। सिद्धिगीता ।।

।।श्रीकृष्णार्पणमस्तु।।

***

अहम् / अहं ... 10 .

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
अहम् / अहं 15/13, 15/14, 15/15, 15/18, 16/14, 16/19, 18/66,
-- 

असुखम्, असृष्टान्नम्, असौ, अस्ति

श्रीमद्भगवद्गीता
शब्दानुक्रम -Index 
--
असुखम् 9/33,
असृष्टान्नम् 17/13,
असौ 11/26, 16/14,
अस्ति  2/40,
--          

अपराजितः, अपराणि, अपरान्, अपरिग्रहः

श्रीमद्भगवद्गीता

शब्दानुक्रम -Index 

--

अपराजितः 1/17,

अपराणि 2/22,

अपरान् 16/14,

अपरिग्रहः 6/10,

-- 

आज का श्लोक, ’शत्रुः’ / ’śatruḥ’

आज का श्लोक, ’शत्रुः’ / ’śatruḥ’
__________________________

’शत्रुः’ / ’śatruḥ’ - शत्रु,

अध्याय 16, श्लोक 14,
--
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं  भोगी सिद्धोऽहं  बलवान्सुखी ॥
--
(असौ मया हतः शत्रुः हनिष्ये च अपरानपि ।
ईश्वरः अहं अहं भोगी सिद्धः अहं बलवान् सुखी ॥)
--
भावार्थ :
वह शत्रु मेरे द्वारा मारा जा चुका, दूसरों को भी मार डालूँगा । मैं ही सर्वशक्तिमान हूँ, मैं ही सब सुखों का भोगकर्ता हूँ । मैं ही यशस्वी, बलवान और सुखी हूँ ।
--
’शत्रुः’ / ’śatruḥ’ - enemy,

Chapter 16, śloka 14,

asau mayā hataḥ śatrur-
haniṣye cāparānapi |
īśvaro:'hamahaṃ  bhogī
siddho:'haṃ  balavānsukhī ||
--
(asau mayā hataḥ śatruḥ 
haniṣye ca aparānapi |
īśvaraḥ ahaṃ ahaṃ bhogī
siddhaḥ ahaṃ balavān sukhī ||)
--
Meaning :
That one enemy has been killed by me, I shall sure kill the others too. I am the lord, I alone enjoy all the riches, I am successful, powerful and happy.
--

आज का श्लोक, ’सिद्धः’ / 'siddhaH',

आज का श्लोक, ’सिद्धः’ / 'siddhaH',
____________________________

’सिद्धः’ / 'siddhaH' - पूर्ण, सफल,

अध्याय 16, श्लोक 14,
--
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं  भोगी सिद्धोऽहं  बलवान्सुखी ॥
--
(असौ मया हतः शत्रुः हनिष्ये च अपरानपि ।
ईश्वरः अहं अहं भोगी सिद्धः अहं बलवान् सुखी ॥)
*
भावार्थ :
वह शत्रु मेरे द्वारा मारा जा चुका, दूसरों को भी मार डालूँगा । मैं ही सर्वशक्तिमान हूँ, मैं ही सब सुखों का भोगकर्ता हूँ । मैं ही यशस्वी, बलवान और सुखी हूँ ।
--
’सिद्धः’ / 'siddhaH' - successful, accomplished, perfect,

Chapter 16, shloka 14,
asau mayA hataH shatrur-
haniShye chAparAnapi |
Ishvaro'hamahaM bhogI
siddho'haM balavAnsukhI ||
--
Meaning :
That one enemy has been killed by me, I shall sure kill the others too. I am the lord, I alone enjoy all the riches, I am successful, powerful and happy.
--

आज का श्लोक, ’सुखी’ / 'sukhI',

आज का श्लोक, ’सुखी’ / 'sukhI',
________________________

’सुखी’ / 'sukhI', - सुखी, प्रसन्न,

अध्याय  5, श्लोक 23,
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥
(शक्नोति इह एव यः सोढुम् प्राक् शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवम् वेगम् सः युक्तः सः सुखी नरः ॥)
--
भावार्थ :
वह साधक जो कि इस शरीर के जीते-जी ही, शरीर का नाश होने से पहले ही काम-क्रोध से पैदा होनेवाले वेग को सहन करने में सक्षम हो जाता है, निश्चय ही वह मनुष्य योगी है और वही सुखी है ।
--
 अध्याय 16, श्लोक 14,
--
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं  भोगी सिद्धोsहं  बलवान्सुखी ॥
--
(असौ मया हतः शत्रुः हनिष्ये च अपरानपि ।
ईश्वरः अहं अहं भोगी सिद्धः अहं बलवान् सुखी ॥)
*
भावार्थ :
वह शत्रु मेरे द्वारा मारा जा चुका, दूसरों को भी मार डालूँगा । मैं ही सर्वशक्तिमान हूँ, मैं ही सब सुखों का भोगकर्ता हूँ । मैं ही यशस्वी, बलवान और सुखी हूँ ।
--

’सुखी’ / 'sukhI',  -  happy,

Chapter 5, shloka 23,

shaknotIhava soDhuM
prAksharIravimokShaNAt |
kAmakrodhodbhavaM vegaM
sa yuktaH sa sukhI naraH ||
--
Far before the body falls as dead, one who can manage to face the urges of lust and anger (and can control them) is indeed a yogi, and he alone is truly a happy man.
--
Chapter 16, shloka 14,
*
asau mayA hataH shatrur-
haniShye chAparAnapi |
Ishvaro'hamahaM bhogI
siddho'haM balavAnsukhI ||
--
Meaning :
That one enemy has been killed by me, I shall sure kill the others too. I am the lord, I alone enjoy all the riches, I am successful, powerful and happy.
--

आज का श्लोक, ’हतः’/'hataH'

आज का श्लोक / ’हतः’/'hataH'
_____________________
’हतः’ - ’हन्’ धातु, ’क्त’-प्रत्यय, - जिसको मारा जा चुका, वह ।
--
अध्याय 2, श्लोक 37,
--
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय  कृतनिश्चय ॥
*
(हतः वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मात् उत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चय ॥)
-- भावार्थ :
मार डाले जाने पर तू स्वर्ग प्राप्त करेगा, और यदि विजयी हुआ तो राज्य-सुख का उपभोग करेगा । इसलिए हे कौन्तेय (अर्जुन)! युद्ध के लिए कृतनिश्चय होकर उठ खड़े होओ ।
--
अध्याय 16, श्लोक 14,
--
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोsहमहं  भोगी सिद्धोsहं  बलवान्सुखी ॥
--
(असौ मया हतः शत्रुः हनिष्ये च अपरानपि ।
ईश्वरः अहं अहं भोगी सिद्धः अहं बलवान् सुखी ॥)
*
भावार्थ :
वह शत्रु मेरे द्वारा मारा जा चुका, दूसरों को भी मार डालूँगा । मैं ही सर्वशक्तिमान हूँ, मैं ही सब सुखों का भोगकर्ता हूँ । मैं ही यशस्वी, बलवान और सुखी हूँ ।
--
’हतः’/'hataH' = ('हतो'/'hato') > One, who has been killed.
*
Chapter 2, shloka 37,
hato vA prApsyasi swargaM
jitvA vA bhokShyase mahIM |
tasmAduttiShTha kaunteya
yuddhAya kRtanishchaya ||
--
Meaning :
Kaunteya (Arjuna)! Engaged in war if you are killed on the battle-ground, you will attain heaven. And, on the other hand, if you win, you will be the ruler of the land. Therefore, get up, fight with determination.
--
*
Chapter 16, shloka 14,
*
asau mayA hataH shatrur-
haniShye chAparAnapi |
Ishvaro'hamahaM bhogI
siddho'haM balavAnsukhI ||
--
Meaning :
That one enemy has been killed by me, I shall sure kill the others too. I am the lord, I alone enjoy all the riches, I am successful, powerful and happy.
--

आज का श्लोक, 'हनिष्ये' / 'haniShye'

आज का श्लोक / 'हनिष्ये' / 'haniShye'
____________________________
'हनिष्ये' / 'haniShye' - 'हन्' धातु, भविष्यत् काल, उत्तम पुरुष एकवचन , 'मारूँगा' के अर्थ में     
अध्याय 16, श्लोक 14,
--
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोsहमहं  भोगी सिद्धोsहं  बलवान्सुखी ॥
--
(असौ मया हतः शत्रुः हनिष्ये च अपरानपि ।
ईश्वरः अहं अहं भोगी सिद्धः अहं बलवान् सुखी ॥)
*
भावार्थ :
वह शत्रु मेरे द्वारा मारा जा चुका, दूसरों को भी मार डालूँगा । मैं ही सर्वशक्तिमान हूँ, मैं ही सब सुखों का भोगकर्ता हूँ । मैं ही यशस्वी, बलवान और सुखी हूँ ।
--
'हनिष्ये' / 'haniShye' - (I) shall kill.
--
Chapter 16, shloka 14,
*
asau mayA hataH shatrur-
haniShye chAparAnapi |
Ishvaro'hamahaM bhogI
siddho'haM balavAnsukhI ||
--
Meaning : That one enemy has been killed by me, I shall sure kill the others too. I am the lord, I alone enjoy all the riches, I am successful, powerful and happy.
--